Ο καρκίνος αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες θανάτου σε παγκόσμιο επίπεδο. Και μπορεί τα τελευταία χρόνια να έχουμε καταφέρει να μειώσουμε τους θανάτους από τη νόσο, χάρη στις σύγχρονες απεικονιστικές μεθόδους που επιτρέπουν την πρώιμη διάγνωση και χάρη στις νέες, προηγμένες θεραπείες που έχουμε στη διάθεσή μας, ωστόσο ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για την επιστημονική κοινότητα.
Αναπόφευκτα, η ερώτηση όλων είναι: “Μπορώ να προλάβω τον καρκίνο”; Η απάντηση είναι “ναι, με απλές αλλαγές στην καθημερινή σου ζωή”. Ας μην ξεχνάμε, ότι για τα περισσότερα νοσήματα, η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία.
Παράγοντες κινδύνου
Η ηλικία, η έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες, αλλά και τα γονίδιά μας μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνό μας να αναπτύξουμε καρκίνο.
Ωστόσο, δεν μπορεί ποτέ κανείς να πει με βεβαιότητα ποιος άνθρωπος θα αναπτύξει καρκίνο και ποιος όχι.
Αυτό που μπορούμε όλοι να κάνουμε για την πρόληψή του είναι να υιοθετήσουμε έναν πιο ισορροπημένο τρόπο ζωής, ώστε να μειώσουμε τον σχετικό κίνδυνο, ακόμη κι όταν αυτός είναι αναπόφευκτος, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με την πρόοδο της ηλικίας.
Αλκοόλ, τσιγάρο, έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες, χρόνια φλεγμονή, κακή διατροφή, ραδιενέργεια, παχυσαρκία, έκθεση στον ήλιο, είναι παράγοντες που μπορούμε να περιορίσουμε, για να μειώσουμε τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Όπως άλλωστε σημειώνει η Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ, το 75% του συνόλου των καρκίνων μπορεί να προληφθεί με τις κατάλληλες επιλογές του τρόπου ζωής και με μέτρα δημόσιας υγείας, όπως ο εμβολιασμός εναντίον λοιμώξεων που προκαλούν καρκίνο.
Οι δέκα εντολές πρόληψης του καρκίνου
- Κόψτε το κάπνισμα και περιορίστε το αλκοόλ.
Κάπνισμα και αλκοόλ συνδέονται ισχυρά με την αύξηση πιθανότητας θανάτου από νεοπλασία. Είναι χαρακτηριστικό, ότι μόνο οι δύο αυτοί παράγοντες συνηγορούν για το 27% του συνόλου των θανάτων από καρκίνο, ενώ τα γονίδια μόλις για το 10% των καρκίνων.
Το κάπνισμα συνδέεται με την εμφάνιση του καρκίνου του πνεύμονα, του στομάχου, του τραχήλου, των φωνητικών χορδών, του παγκρέατος, της ουροδόχου κύστης και του νεφρού.
Όσον αφορά στο αλκοόλ, ο σχετικός κίνδυνος αυξάνεται όσο μεγαλώνει και η ποσότητα του αλκοόλ που καταναλώνεται.
Αν δεν κόψετε τελείως το αλκοόλ, μην πίνετε πάνω από ένα ποτό την ημέρα. Το αλκοόλ αυξάνει κυρίως τους καρκίνους του παχέος εντέρου, του προστάτη, του μαστού, του στόματος, του λάρυγγα, του οισοφάγου, του ήπατος, του πνεύμονα και του νεφρού.
- Ακολουθήστε μια υγιεινή διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, καλά λιπαρά και ψάρι, περιορίζοντας την κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, που αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου και του προστάτη.
Μειώστε την κατανάλωση των επεξεργασμένων τροφίμων που είναι πλούσια σε θερμίδες, λίπη και πρόσθετα σάκχαρα και των τρανς λιπαρών.
Η υιοθέτηση της Μεσογειακής διατροφής στο καθημερινό Διαιτολόγιο μπορεί να ελαττώσει την πιθανότητα εμφάνισης νεοπλασίας και θανάτου από καρκίνο σε ποσοστό που φτάνει το 32%.
- Διατηρήστε ένα υγιές σωματικό βάρος. Η παχυσαρκία είναι ο πιο ισχυρός παράγοντας εμφάνισης καρκίνου. Το 30% των περιστατικών καρκίνου οφείλονται στο αυξημένο σωματικό βάρος.
Τα νορμοβαρή άτομα έχουν μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού, του παγκρέατος, του ήπατος, του παχέος εντέρου και του νεφρού.
- Φροντίστε στην καθημερινότητά σας να κινείστε περισσότερο και να κάθεστε λιγότερο.
Η σωματική άσκηση συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου, τόσο έμμεσα, μέσω της διατήρησης ενός κανονικού σωματικού βάρους, όσο και άμεσα. Φροντίστε να γυμνάζεστε τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα.
Η άσκηση δρα ωστόσο προστατευτικά, ακόμη κι όταν δεν οδηγεί σε μείωση του σωματικού βάρους. Προστατεύει από τον καρκίνο του μαστού, τον καρκίνο του παχέος εντέρου και τους καρκίνους του αναπαραγωγικού συστήματος.
- Μετρήστε τα επίπεδα της 25-OH βιταμίνης D στο αίμα σας και φροντίστε να καλύψετε τυχόν ανεπάρκειες.
Η επάρκεια στη συγκεκριμένη βιταμίνη μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου του προστάτη, του παχέος εντέρου και άλλων κακοηθειών.
- Αποφεύγετε την έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία τις ώρες μεταξύ 12.00 με 15.00 τους θερινούς μήνες. Η αλόγιστη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ανάπτυξης μελανώματος και καρκίνου του δέρματος.
Προτιμάτε τα σκιερά μέρη και τηρείτε όλα τα μέτρα ηλιοπροστασίας, πέραν του αντηλιακού: Φορέστε γυαλιά ηλίου, καπέλο με γείσο και ρούχα που καλύπτουν τις εκτεθειμένες περιοχές.
- Μην αμελείτε τις προληπτικές σας εξετάσεις, σύμφωνα με την ηλικία και το φύλο σας.
Οι γυναίκες οφείλουν να κάνουν τη μαστογραφία τους και το Παπ Τεστ τους κάθε χρόνο.
Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού και του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες έγκαιρης διάγνωσης και η έγκαιρη διάγνωση με τη σειρά της, τις πιθανότητες ίασης.
Μην ξεχνάτε την κoλονοσκόπηση, η οποία επιβάλλεται να γίνεται μετά τα 45 σε άντρες και σε γυναίκες. Από εκεί και πέρα, ανάλογα με τα ευρήματα, η κολονοσκόπηση θα πρέπει να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Η κολονοσκόπηση και ο έγκαιρος εντοπισμός και αφαίρεση των προκαρκινικών βλαβών, μειώνει τον κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου κατά 90%.
Οι καπνιστές είναι σημαντικό να ελέγχονται με χαμηλής δόσης αξονική τομογραφία θώρακος (Low dose CT), ενώ τακτικά πρέπει να ελέγχονται επίσης ο θυρεοειδής, οι ωοθήκες, οι λεμφαδένες και το δέρμα.
Στα άτομα με οικογενειακό ιστορικό για συγκεκριμένους καρκίνους, το screening θα πρέπει να ξεκινά νωρίτερα σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό και να επαναλαμβάνεται σε τακτικότερη βάση.
- Προλάβετε τις λοιμώξεις που συνδέονται με την εμφάνιση καρκίνου.
Εμβολιαστείτε κατά της ηπατίτιδας Β και εμβολιάστε κορίτσια και αγόρια κατά του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων, που ευθύνονται αντίστοιχα για την εμφάνιση του καρκίνου του ήπατος καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. O ΗPV αυξάνει επίσης τον κίνδυνο για την εμφάνιση και άλλων καρκίνων, όπως του πέους, του πρωκτού και του τραχήλου.
Υπολογίζεται ότι περίπου το 28% των καρκίνων οφείλονται σε λοιμώξεις, οι οποίες άμεσα ή έμμεσα πυροδοτούν το μηχανισμό της καρκινογένεσης.
Τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου αυξάνουν σημαντικά και οι ιοί που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα, όπως ο HIV, καθώς μειώνει την ικανότητα του σώματος να μάχεται κατά των λοιμώξεων που προκαλούν καρκίνο.
Τέλος, το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στομάχου, για αυτό είναι πολύ σημαντική η σωστή, εκριζωτική θεραπεία του.
Αποφύγετε, επίσης, τις επικίνδυνες συμπεριφορές που μπορούν να σας εκθέσουν σε κάποιους από τους παραπάνω ιούς, όπως π.χ. το σεξ χωρίς προφυλάξεις.
- Φροντίστε να κοιμάστε καλά και επαρκώς. Ο κακής ποιότητας και ανεπαρκής ύπνος συνδέεται πρωτίστως με την παχυσαρκία, που είναι ισχυρός προδιαθεσικός παράγοντας για την εμφάνιση καρκίνου.
- Πείτε όχι στις πηγές του τεχνητού μαυρίσματος (solarium) και αποφύγετε την έκθεση σε βιομηχανικούς και περιβαλλοντικούς τοξικούς παράγοντες.
