Πρόληψη της ημικρανίας μέσω της διατροφής

Η ημικρανία είναι μια κοινή νευρολογική διαταραχή, που συνοδεύεται από κεφαλαλγία ικανή να επηρεάσει αρνητικά την καθημερινότητα του ανθρώπου και συνοδεύεται από μια πληθώρα σωματοαισθητικών και αναστρέψιμων κινητικών διαταραχών.

Χαρακτηρίζεται κατά κανόνα από επεισοδιακή εμφάνιση, με ή χωρίς χρόνια διάρκεια, ενώ μπορεί επίσης να εμφανίζεται με ή χωρίς αύρα.

Η ημικρανία είναι μια πολυπαραγοντική και σύνθετη διαταραχή και στην εμφάνισή της εμπλέκονται τόσο γενετικοί-μη τροποποιήσιμοι, όσο και περιβαλλοντικοί-τροποποιήσιμοι παράγοντες.

Η στρατηγική πρόληψης για την εμφάνιση της ημικρανίας περιλαμβάνει παρεμβάσεις που αφορούν τους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγεται και η διατροφή.

Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα που υποδεικνύουν ότι η συχνότητα εμφάνισης και η δριμύτητα των ημικρανιών ανταποκρίνονται σε διατροφικές τροποποιήσεις που συνήθως ξεκινούν ως δίαιτες αποκλεισμού.

Η διχογνωμία στην βιβλιογραφία

Παρόλο που στην επιστημονική βιβλιογραφία αναφέρονται ορισμένα τρόφιμα ή συστατικά τροφίμων ως αιτιολογικοί παράγοντες που ευθύνονται για την εμφάνιση επεισοδίων ημικρανίας, δεν υπάρχει για όλα απόλυτη συμφωνία και εκλείπει η ύπαρξη επίσημων οδηγιών.

Το γεγονός αυτό οφείλεται σε ένα σύνολο μεταβλητών που επηρεάζουν τα αποτελέσματα των μελετών και εμποδίζουν την εξαγωγή βέβαιων συμπερασμάτων.

Για παράδειγμα, ο χρόνος έκθεσης σε ένα τρόφιμο ή συστατικό ή ακόμη και η προσλαμβανόμενη ποσότητα φαίνεται πως μπορούν να επηρεάσουν με διαφορετικό κάθε φορά τρόπο την εμφάνιση και την βαρύτητα της ημικρανίας.

Επίσης, κάποια συστατικά αποτελούν εκλυτικό παράγοντα που πυροδοτεί την εμφάνιση της ημικρανίας επειδή τα καταναλώνουμε (π.χ. σοκολάτα), ενώ άλλα επειδή μειώνουμε την κατανάλωσή τους (π.χ. καφεΐνη). Οι μεταβλητές αυτές εξηγούν εν μέρει την διαφορετική επίδραση της δίαιτας σε κάθε άνθρωπο, σε σχέση με την εμφάνιση της ημικρανίας, αλλά παράλληλα δυσχεραίνουν τον εντοπισμό των αιτιολογικών διατροφικών παραγόντων από τους θεράποντες.

Για το λόγο αυτό, η διατροφική διερεύνηση της ημικρανίας περιλαμβάνει κατά κανόνα την τήρηση ενός ακριβούς ημερολογίου κατανάλωσης τροφίμων.

Γευματικό πρότυπο

Ένας παράγοντας της διατροφής μας που επηρεάζει τη συχνότητα της ημικρανίας είναι το γευματικό πρότυπο που ακολουθούμε. Το πώς δηλαδή κατανέμουμε τα γεύματά μας στη διάρκεια της ημέρας. Ιδανικά λοιπόν, η κατανομή τους θα πρέπει να εξασφαλίζει μια σταθερή συγκέντρωση γλυκόζης (που αποτελεί την κυριότερη πηγή ενέργειας για τον εγκέφαλο) στο αίμα. Αυτό μπορούμε να το πετύχουμε καταναλώνοντας συχνά μικρά γεύματα στη διάρκεια της ημέρας και αποφεύγοντας τα πολύωρα διαστήματα νηστείας.

Τρόφιμα που ενοχοποιούνται και δίαιτες αποκλεισμού

Στα τρόφιμα ή τα συστατικά τους που αποτελούν αίτιο εμφάνισης πονοκεφάλων και ημικρανίας συμπεριλαμβάνονται η σοκολάτα, τα εσπεριδοειδή, οι ξηροί καρποί, το παγωτό, η ντομάτα, το κρεμμύδι, τα γαλακτοκομικά, το αλκοόλ, ο καφές και η καφεΐνη, το γλουταμινικό μονονάτριο, η ισταμίνη, η τυραμίνη, η φαινυλαιθυλαμίνη, η ασπαρτάμη, η σουκραλόζη και η γλουτένη.

Για την τεκμηρίωση της αιτιολογικής σχέσης μεταξύ των τροφίμων και της ημικρανίας, όπως προαναφέρθηκε, είναι απαραίτητη η συστηματική τήρηση λεπτομερούς ημερολογίου κατανάλωσης τροφίμων. Με βάση αυτό, ο θεράπων μπορεί να αποφασίσει ποιο τρόφιμο και σε τι ποσότητα σχετίζεται με τα επεισόδια ημικρανίας και έτσι να δώσει συστάσεις για την αποφυγή του.

Ένα τρόφιμο θεωρείται εκλυτικός παράγοντας ημικρανίας, εάν η κεφαλαλγία που την χαρακτηρίζει εμφανίζεται περισσότερες από τις μισές φορές (>50%) που το καταναλώνουμε. Η συστηματική εφαρμογή αυτής της πρακτικής, οδηγεί στον καταρτισμό μιας δίαιτας αποκλεισμού ορισμένων τροφίμων.

Συγκεκριμένες δίαιτες

Εκτός από την εκδοχή του τι να μην τρώμε που προάγουν οι δίαιτες αποκλεισμού, υπάρχει μια μερίδα επιστημόνων που προάγει την ιδέα του τι να τρώμε, προκειμένου να προλάβουμε την εμφάνιση των επεισοδίων ημικρανίας. Προς αυτήν την κατεύθυνση, οι δίαιτες που φαίνεται να έχουν ευεργετική επίδραση είναι η κετογονική, η δίαιτα που περιλαμβάνει αυξημένη πρόσληψη φυλλικού οξέως και μειωμένη πρόσληψη λίπους, η τροποποιημένη δίαιτα Atkins, η δίαιτα με αυξημένη αναλογία πρόσληψης ω-3 έναντι ω-6 λιπαρών οξέων και η Μεσογειακή Διατροφή.

Ο μηχανισμός δράσης τους δεν είναι απολύτως τεκμηριωμένος και φαίνεται πως είναι πολυπαραγοντικός. Για παράδειγμα, η κετογονική και η τροποποιημένη δίαιτα Atkins επιδρούν ευεργετικά, καθώς φαίνεται πως ασκούν νευροπροστατευτική δράση, βελτιώνουν την λειτουργία των μιτοχονδρίων, όπως επίσης και τη λειτουργία των υποδοχέων σεροτονίνης, ασκούν αντιφλεγμονώδη δράση και μειώνουν τα επίπεδα του πεπτιδίου που σχετίζεται με το γονίδιο της καλσιτονίνης (CGRP).

Από την άλλη, η τροποποίηση της αναλογίας των ω-3 και ω-6 λιπαρών οξέων της διατροφής προλαμβάνει την εμφάνιση της ημικρανίας μέσω της αντιφλεγμονώδους δράσης που ασκεί, της βελτίωσης της λειτουργίας των αιμοπεταλίων και της ρύθμισης του αγγειακού τόνου.

Ο ρόλος του εντερικού μικροβιώματος

Η ημικρανία συχνά συνοδεύεται και από γαστρεντερικά συμπτώματα, όπως ναυτία, έμετος, δυσπεψία και αλλαγή των συνηθειών του εντέρου. Αντίστροφα όμως, και η ύπαρξη νοσημάτων ή διαταραχών του γαστρεντερικού συστήματος αυξάνουν την συχνότητα εμφάνισης της ημικρανίας. Η αμφίδρομη αυτή αλληλεπίδραση, σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα που υπάρχουν μέχρι τώρα, αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στη σύσταση και στη λειτουργία του εντερικού μικροβιώματος και ο μηχανισμός που το εξηγεί αυτό περιλαμβάνει τη διαταραχή της διαπερατότητας του εντεροβλεννογονικού φραγμού, λόγω διαταραχής του πληθυσμού και της αναλογίας των βακτηρίων που απαρτίζουν το μικροβίωμα.  Έτσι, συστατικά που ασκούν προφλεγμονώδη δράση περνούν από το έντερο στην συστηματική κυκλοφορία και λειτουργούν ως αιτιολογικοί παράγοντες  για την εμφάνιση των επεισοδίων της ημικρανίας.

Τα βακτήρια που ασκούν επωφελή προληπτική δράση ανήκουν κατά κύριο λόγο στην οικογένεια των Lactobacillaceae και Bifidobacteriaceae. Η συμπληρωματική λήψη τους μέσω της λήψης προβιοτικών, είναι ένας τρόπος που μπορεί να βελτιώσει τη σύσταση και λειτουργία του μικροβιώματος και κατ’ επέκταση τη λειτουργία του εντέρου και του εντεροβλεννογονικού φραγμού. Ο άλλος και πιο συντηρητικός τρόπος είναι μέσω της διατροφής και πιο συγκεκριμένα μέσω της αυξημένης πρόσληψης τροφίμων που περιέχουν προβιοτικά και άλλων που περιέχουν πρεβιοτικά.

Στην πρώτη περίπτωση, περιλαμβάνονται τρόφιμα που περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς, όπως η μαγιά, το γιαούρτι και το κεφίρ. Στη δεύτερη ομάδα περιλαμβάνονται τρόφιμα με αυξημένη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες, όπως τα όσπρια, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα φρούτα και τα λαχανικά.