Ο διαβήτης προκαλεί δύο βασικά προβλήματα στο μάτι: α) διαρροή των αγγείων και β) απόφραξη των αγγείων του αμφιβληστροειδούς.

Η διαρροή των αγγείων δεν μεταφράζεται σε μείωση της οπτικής οξύτητας εάν λαμβάνει χώρα στην περιφέρεια του αμφιβληστροειδούς. Εάν όμως συμβεί στην ωχρά κηλίδα, που είναι η περιοχή του αμφιβληστροειδούς που είναι υπεύθυνη για την κεντρική όραση, τότε η όραση μειώνεται και ο ασθενής το αντιλαμβάνεται αμέσως. Η συσσώρευση υγρού στην ωχρά κηλίδα ονομάζεται διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας. Το διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας προκαλεί δυσλειτουργία των κυττάρων της και αυτή είναι και η συχνότερη αιτία μείωσης της όρασης στο διαβήτη.

Η απόφραξη των αγγείων του αμφιβληστροειδούς μειώνει την παροχή θρεπτικών συστατικών και οξυγόνου στον αμφιβληστροειδή που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία του. Ο αμφιβληστροειδής προσπαθεί τότε να δημιουργήσει καινούρια αγγεία, τα νεοαγγεία, για να παρακάμψει το κώλυμα,  εκκρίνοντας μία ουσία που λέγεται VEGF(Vascular endothelial growth factor). Τα νεοαγγεία όμως αυτά είναι παθολογικά αγγεία, αναπτύσσονται σε έκτοπες περιοχές στο μάτι και έχουν πολύ μεγάλο κίνδυνο να ραγούν και να αιμορραγήσουν ανά πάσα στιγμή. Εάν η αιμορραγία λάβει χώρα στο υαλοειδές, τότε η όραση μειώνεται δραματικά. Τα νεοαγγεία, επίσης, μπορεί να συνοδεύονται από την ανάπτυξη ουλώδους ιστού στην επιφάνεια του αμφιβληστροειδούς, ο οποίος συσπάται και μπορεί να προκαλέσει έλξη και αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς. Επιπλέον, τα νεοαγγεία μπορεί να αναπτυχθούν και στην ίριδα, το έγχρωμο τμήμα του ματιού και στον διηθητικό ηθμό (trabeculum). Με αυτόν τον τρόπο, εμποδίζεται  η παροχέτευση του υγρού που παράγεται φυσιολογικά μέσα στο μάτι και προκαλείται  μεγάλη αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και μη αναστρέψιμη βλάβη στο οπτικό νεύρο, που μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση από νεοαγγειακό γλαύκωμα.

Συμπερασματικά, ο διαβήτης μπορεί να μειώσει δραματικά την όραση μέσω των επιπλοκών του, όπως το διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας, η αιμορραγία υαλοειδούς, η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς και το νεοαγγειακό γλαύκωμα.

Τι μπορεί να γίνει θεραπευτικά;

Πρωτίστως, είναι πολύ σημαντικό να επιτευχθεί μια πολύ καλή ρύθμιση του σακχάρου και της αρτηριακής πίεσης. Αυτό είναι το πρώτο και σημαντικότερο θεραπευτικό βήμα. Εάν επίσης ο διαβητικός ασθενής καπνίζει, θα πρέπει να σταματήσει.

Το διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας θεραπεύεται σήμερα με ενέσεις στο μάτι των λεγόμενων anti-VEGF φαρμάκων.

Συμπληρωματικά, μπορεί να εφαρμοστεί μια ειδική μορφή laser στην ωχρά κηλίδα ή/και ενέσεις στεροειδών.

Ο συνολικός αριθμός ενέσεων που θα χρειαστούν εξατομικεύεται και ο διαβητικός ασθενής θα πρέπει να γνωρίζει ότι θα χρειάζεται να είναι υπό τακτική παρακολούθηση από τον οφθαλμίατρό του για κάποιο διάστημα.

Η αντιμετώπιση των νεοαγγείων γίνεται με την εφαρμογή ειδικής μορφής laser στον αμφιβληστροειδή.

Η αντιμετώπιση των επιπλοκών από τα νεοαγγεία, όπως η αιμορραγία του υαλοειδούς και η ελκτική αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς που περιλαμβάνει την ωχρά κηλίδα ή απειλεί να περιλάβει την ωχρά κηλίδα,  γίνεται με την επέμβαση της υαλοειδεκτομής. Η επέμβαση αυτή γίνεται με τοπική αναισθησία και η διάρκειά της ποικίλλει, αναλόγως της βαρύτητας των διαβητικών επιπλοκών στο οπίσθιο ημιμόριο του οφθαλμού. Σκοπός της επέμβασης είναι να αφαιρεθεί το αίμα από το υαλοειδές και να απελευθερωθεί η έλξη που προκαλεί το υαλοειδές στον αμφιβληστροειδή, μέσω του προσεκτικού διαχωρισμού του από την επιφάνεια του αμφιβληστροειδή και της αφαίρεσής του. Οι θεραπευτικές αυτές παρεμβάσεις έχουν πολύ καλά αποτελέσματα, είναι όμως σημαντικό ο διαβητικός ασθενής να αναζητεί εγκαίρως τη βοήθεια του οφθαλμιάτρου του και να ρυθμίζει τα επίπεδα του σακχάρου όσο καλύτερα γίνεται.

H αντιμετώπιση, τέλος, της αυξημένης ενδοφθάλμιας πίεσης γίνεται με χορήγηση αντιγλαυκωματικών κολλυρίων, εφαρμογή ειδικών laser ή  με ένθεση ειδικών αντιγλαυκωματικών βαλβίδων, όπως η Baerveldt 350.

Γράφει ο Δημήτριος Σινάπης MD, PhD, ECFMG, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, Πρωτεύσας Αριστούχος Πανεπιστημίου Αθηνών, Αριστούχος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Εκπαιδευθείς εις Moorfields Eye Hospital, London, UK, Μετεκπαιδευθείς εις Harvard, MEEI, Boston, USA, www.sinapiseye.gr