Χρονιά ρεκόρ αποτέλεσε το 2025 για τις μεταμοσχεύσεις ήπατος στην Ελλάδα, με 70 συνολικά μεταμοσχεύσεις, στις δύο Μονάδες Μεταμόσχευσης Ήπατος της χώρας.
Ο Καθηγητής Γαστρεντερολογίας της ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών – Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ» και πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), Γεώργιος Β. Παπαθεοδωρίδης μίλησε στο περιοδικό «Στα Χρώματα του Διαβήτη», με αφορμή την πρόσφατη ανάδειξή του σε πλήρες μέλος της Ακαδημίας της Ευρώπης, επισημαίνει ότι η έρευνα στην Ηπατολογία και γενικά στην Ιατρική βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα στη χώρα μας.
Ο κ. Παπαθεοδωρίδης τόνισε επίσης την αλλαγή που έχει επέλθει τα τελευταία χρόνια στον αριθμό των δοτών και μεταμοσχεύσεων οργάνων, με τον αριθμό – ρεκόρ των 135 δοτών, ο οποίος είναι μεν εντυπωσιακός για τα ελληνικά δεδομένα, εξακολουθεί όμως να υπολείπεται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Πρόσφατα εκλεγήκατε πλήρες μέλος της Ακαδημίας της Ευρώπης. Μιλήστε μας για αυτήν την σπουδαία διάκριση.
Η πρόσκληση και εκλογή μου ως πλήρες μέλος της Ακαδημίας της Ευρώπης (“Αcademia Europaea” ή “The Academy of Europe”) είναι η πιο τιμητική διάκριση που έχω λάβει. Ήταν μία ιδιαίτερη στιγμή η επίσημη παρουσίασή μου στα άλλα μέλη της Ακαδημίας και κυρίως η παρακολούθηση εντυπωσιακών διαλέξεων από επιλεγμένα μέλη της Ακαδημίας διαφόρων επιστημονικών χώρων σε μία εκδήλωση που οργανώθηκε στη Βαρκελώνη στα μέσα Οκτωβρίου του 2025.
Μιλήστε μας για την ποιότητα της έρευνας στην Ηπατολογία και στην Ιατρική εν γένει στη χώρα μας.
Η έρευνα στην Ηπατολογία και γενικά στην Ιατρική βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα. Ειδικά στην Ηπατολογία, η Ελλάδα έχει αποκτήσει ένα ισχυρό “brand name” σε παγκόσμιο επίπεδο και κατατάσσεται σε πολύ υψηλές θέσεις σε όλες τις διεθνείς αξιολογήσεις.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες αλλαγές που έχουν επέλθει στην Ηπατολογία τα τελευταία χρόνια;
Οι αλλαγές στην Ηπατολογία είναι πολλές και συνεχείς. Θα έλεγα ότι το μεγαλύτερο βήμα τα τελευταία χρόνια ήταν η ανακάλυψη της αντιικής θεραπείας πού εύκολα και γρήγορα επιτυγχάνει εκρίζωση της χρόνιας ηπατίτιδας C, η οποία είναι η πρώτη και μόνη χρόνια ιογενής λοίμωξη που μπορεί να εκριζωθεί. Η επόμενη μεγάλη αλλαγή αναμένεται να είναι η φαρμακευτική αντιμετώπιση της μεταβολικά σχετιζόμενης στεατωτικής νόσου τους ήπατος, που αποτελεί αυξανόμενη μάστιγα προσβάλλοντας πάνω από το ένα τρίτο του γενικού πληθυσμού.
Η Ελλάδα έχει κάνει τα τελευταία χρόνια τεράστια βήματα στο κομμάτι των μεταμοσχεύσεων. Τι ευθύνεται για αυτήν την αλλαγή;
Πράγματι, η Ελλάδα τα τελευταία 5 χρόνια παρουσιάζει συνεχή αύξηση του αριθμού των δοτών και μεταμοσχεύσεων οργάνων. Τα αίτια είναι πολλά με διάφορες δράσεις σε πολλαπλά επίπεδα, που συμπεριλαμβάνουν καλύτερη ενημέρωση των πολιτών, στενή συνεργασία και υποστήριξη από το Ίδρυμα Ωνάση, τοποθέτηση τοπικών συντονιστών μεταμοσχεύσεων στις μεγάλες Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) της χώρας, καλύτερη οργάνωση του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) και ευρύτερα του συστήματος μεταμοσχεύσεων, στήριξη από το Υπουργείο Υγείας.
Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθούμε να υστερούμε σε σχέση με τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο. Για αυτό, συνεχίζουμε την προσπάθεια και με τη βοήθεια όλων των εμπλεκομένων φορέων και τη στήριξη της Πολιτείας αλλά και των πολιτών πιστεύουμε ότι μπορούμε να φθάσουμε σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα.
Πώς έχει μεταβληθεί η στάση των Ελλήνων απέναντι στις μεταμοσχεύσεις; Σε τι αριθμούς κυμαίνονται σήμερα οι δότες οργάνων;
Η πλειοψηφία των Ελλήνων ήταν πάντα υπέρ της δωρεάς, αλλά θεωρούμε ότι η στάση των Ελλήνων για τις μεταμοσχεύσεις έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια μέσα από την περισσότερη ενημέρωση και τα θετικά νέα σχετικά με τις μεταμοσχεύσεις οργάνων.
Μέχρι το 2020, η Ελλάδα ήταν στις χαμηλότερες θέσεις της Ευρώπης ως προς τους δότες οργάνων, που κυμαίνονταν μεταξύ 40-65 ανά έτος. Με τις συνεχείς αυξήσεις την τελευταία 5ετία, το 2025 φθάσαμε και ξεπεράσαμε τους 135 δότες, που αποτελεί αριθμό ρεκόρ για την Ελλάδα.
Τι διαφορά παρατηρούμε σε σχέση με το παρελθόν;
Σε σχέση με το παρελθόν, σήμερα έχουμε σταδιακά επιτύχει καλύτερη ενημέρωση των πολιτών, ισχυρότερη πολυεπίπεδη οργάνωση του συστήματος των μεταμοσχεύσεων συμπεριλαμβανομένων των ΜΕΘ, βελτίωση της ποιότητας και ασφάλειας των διαδικασιών των μεταμοσχεύσεων οργάνων και σταθερή στήριξη του Υπουργείου Υγείας και της πολιτείας.
Ποιες παρανοήσεις επιβιώνουν ακόμη και σήμερα σε σχέση με τη δωρεά οργάνων;
Μία συνήθης παρανόηση ή εσφαλμένη αντίληψη είναι ότι οι «γιατροί δεν θα προσέξουν έναν βαρέως πάσχοντα που έχει δηλώσει την επιθυμία του να είναι «δωρητής οργάνων». Αυτό σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να ισχύει, αφού πάντοτε το πρώτο μέλημα του κάθε γιατρού είναι να θεραπεύσει τον ασθενή του και μόνον όταν η μάχη για τη ζωή του ασθενούς χαθεί οριστικά μπορεί να υπάρχουν σκέψεις για πιθανότητα δωρεάς στο μικρό ποσοστό των ανθρώπων που φεύγουν από τη ζωή με «εγκεφαλικό θάνατο».
Επιπλέον, οι δηλώσεις, ουσιαστικά οι εκφράσεις επιθυμίας, του κάθε ανθρώπου για «δωρεά οργάνων» υπάρχουν εμπιστευτικά μόνον στα αρχεία του ΕΟΜ και κοινοποιούνται σε ιατρούς που ρωτούν μόνον εφόσον έχει επέλθει θάνατος του ασθενούς.
Άλλη παρανόηση είναι ότι ίσως να υπάρχει πιθανότητα αγοραπωλησιών ή μη δίκαιης κατανομής των μοσχευμάτων στους υποψήφιους λήπτες. Και αυτές οι θέσεις δεν έχουν καμία απολύτως βάση στη χώρα μας, όπως και σε κάθε αναπτυγμένη χώρα του κόσμου, αφού το σύστημα των μεταμοσχεύσεων είναι τόσο προσεκτικά δομημένο και τόσο καλά ελεγχόμενο σε πολλαπλά επίπεδα, ώστε να μην αφήνει πιθανότητες αγοραπωλησίας και αμφιβολίες για την αντικειμενικότητα κατανομής των προσφερόμενων μοσχευμάτων βάσει διεθνώς αποδεκτών συστημάτων προτεραιοποίησης.
Γιατί η εικαζόμενη συναίνεση δεν προχώρησε ποτέ;
Η «εικαζόμενη συναίνεση» δεν ταιριάζει στην ψυχολογία των Ελλήνων, όπως και πολλών άλλων λαών. Όπως αποδεικνύεται με την αύξηση των μεταμοσχεύσεων στην Ελλάδα, το πρόβλημα του χαμηλού αριθμού δοτών οργάνων παλαιότερα δεν σχετιζόταν με τον τύπο της συναίνεσης, αλλά κυρίως με την οργάνωση του συστήματος.
Γιατί οι μεταμοσχεύσεις ήπατος παραμένουν ελάχιστες σε παγκόσμιο επίπεδο;
Οι μεταμοσχεύσεις ήπατος δεν είναι λίγες σε παγκόσμιο επίπεδο, αφού μόνον στις ΗΠΑ πλησιάζουν τις 50.000 ετησίως. Όμως, είναι γεγονός ότι σε όλες τις χώρες του κόσμου οι ανάγκες για μεταμοσχεύσεις ήπατος, όπως εκφράζονται από τον αριθμό των υποψήφιων ληπτών, ξεπερνούν τους αριθμούς των μεταμοσχεύσεων ήπατος που τελικά πραγματοποιούνται και έτσι ένα ποσοστό υποψήφιων ληπτών ηπατικού μοσχεύματος καταλήγει αναμένοντας το πολυπόθητο μόσχευμα.
Πόσες μεταμοσχεύσεις ήπατος έχουν γίνει στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα το 2025 ήταν χρονιά ρεκόρ και για τις μεταμοσχεύσεις ήπατος, αφού στις δύο Μονάδες Μεταμόσχευσης Ήπατος (Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Ιπποκράτειο» και Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Λαϊκό») πραγματοποιήθηκαν συνολικά 70 μεταμοσχεύσεις ήπατος συμπεριλαμβανομένων 2 διπλών μεταμοσχεύσεων ήπατος-νεφρού και 1 μεταμόσχευσης ήπατος από ζώντα δότη.
Γιατί χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία πρωτοπορούν σε αυτόν το τομέα;
Χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και άλλες Ευρωπαϊκές πρωτοπορούν στον τομέα των μεταμοσχεύσεων οργάνων γιατί έχουν μακρά παράδοση στον χώρο αυτό, θετική γνώμη της πλειοψηφίας του πληθυσμού για τις μεταμοσχεύσεις, πολύ καλά οργανωμένο σύστημα μεταμοσχεύσεων από ετών, ισχυρές Μονάδες Μεταμόσχευσης και ισχυρούς Εθνικούς Οργανισμούς Μεταμοσχεύσεων.
