Ένα νέο, σημαντικό εργαλείο για τη διαχείριση του διαβήτη παρουσίασε πρόσφατα το Ινστιτούτο Prolepsis, μέσω μιας διαδικτυακή πλατφόρμα που προωθεί τη γαστρονομική ιατρική, ως έναν νέο τρόπο υποστήριξης των ασθενών με χρόνια νοσήματα. Πώς; Προσφέροντας στους ασθενείς, κυρίως δε στους ασθενείς με διαβήτη, επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση σχετικά με τη διατροφή και απλές συνταγές με λίγα υλικά και ελάχιστο χρόνο προετοιμασίας, ώστε το μαγείρεμα να γίνει ξανά μια εφικτή, ευχάριστη συνήθεια της καθημερινότητας.

Η Ματίνα Κούβαρη, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc, PhD, Υπεύθυνη Έρευνας του Ινστιτούτου Prolepsis και η Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc, Ερευνήτρια και Υπεύθυνη Προγραμμάτων του Ινστιτούτου Prolepsis κυρία Ευαγγελία Ζιώγα, απαντούν σε όλες τις απορίες μας και μας συστήνουν μια πλατφόρμα που έρχεται να κάνει τη διατροφή και το μαγείρεμά τους καλύτερους συμμάχους για τα άτομα με διαβήτη.

Τι περιλαμβάνει η πλατφόρμα Cook2DIAbeat; 

Το έργο Cook2DIAbeat, αξιοποιώντας τη μέθοδο της γαστρονομικής ιατρικής ή ιατρικής μαγειρικής (η ελληνική απόδοση του culinary medicine), έχει ως στόχο να ενδυναμώσει ενήλικες με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, καθώς και τις οικογένειές τους, σε θέματα διατροφής και υγιεινών συμπεριφορών.

Το Ινστιτούτο Prolepsis συμμετέχει από την Ελλάδα στην υλοποίηση του έργου, μαζί με πανεπιστήμια, ερευνητικούς οργανισμούς, σχολές μαγειρικής και συλλόγους διαβήτη από την Ισπανία, το Βέλγιο και την Κύπρο. Μέσα από τη διαδικτυακή εκπαιδευτική πλατφόρμα που έχει αναπτυχθεί, οι συμμετέχοντες θα έχουν τη δυνατότητα να εκπαιδευτούν με τρόπο προσιτό και προσαρμοσμένο σε κάθε κοινωνικοοικονομική κατάσταση. Η εκπαίδευση εστιάζει τόσο στη διατροφική καθοδήγηση, όσο και στην πρακτική προετοιμασία τροφίμων, με σκοπό τη βέλτιστη διαχείριση του διαβήτη. Το Cook2DIAbeat εισάγει μια ολιστική προσέγγιση που βασίζεται στη διατροφή και στηρίζεται στη συνεργασία ασθενών, οικογενειών και λειτουργών υγείας. Με αυτόν τον τρόπο, διευκολύνεται η ανάπτυξη βιώσιμων συνηθειών και η αποτελεσματική αντιμετώπιση του διαβήτη, προάγοντας μια πιο υγιή και ποιοτική καθημερινότητα.

 Ποια είναι τα κύρια εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με διαβήτη και οι οικογένειές τους; Πώς βοηθά η συγκεκριμένη πλατφόρμα;

 Τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 και οι οικογένειές τους συχνά έρχονται αντιμέτωποι με μια σειρά από εμπόδια που δυσχεραίνουν την καθημερινή διαχείριση της πάθησης. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι:

• Έλλειψη αξιόπιστης πληροφόρησης για τη διατροφή
  Η πληθώρα αντικρουόμενων ή μη αξιόπιστων πληροφοριών δυσκολεύει τους ασθενείς να ξεχωρίσουν τις σωστές κατευθύνσεις. Η πλατφόρμα Cook2DIAbeat παρέχει δομημένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και πρακτική γνώση για τη διατροφή στο διαβήτη τύπου 2, προσφέροντας σαφείς και κατανοητές οδηγίες.
• Περιορισμένος χρόνος για προετοιμασία υγιεινών γευμάτων
  Πολλοί θεωρούν το μαγείρεμα στο σπίτι πολύπλοκο και χρονοβόρο. Οι συνταγές και οι τεχνικές που προσφέρει το Cook2DIAbeat είναι ειδικά σχεδιασμένες, ώστε να είναι απλές, πρακτικές και εύκολες για εφαρμογή στην καθημερινότητα.
• Ψυχολογική πίεση και κοινωνική απομόνωση
  Η διαχείριση του διαβήτη συνοδεύεται συχνά από άγχος, έλλειψη ενθάρρυνσης και περιορισμένη κοινωνική υποστήριξη. Μέσα από κοινότητες και διαδικασίες συμμετοχικού σχεδιασμού, η πλατφόρμα ενδυναμώνει τα άτομα με διαβήτη, προάγει την κοινωνική ενίσχυση και συμβάλλει στη βελτίωση της ψυχικής ευεξίας.

Με αυτόν τον τρόπο, το Cook2DIAbeat δεν περιορίζεται μόνο στη θεωρητική εκπαίδευση, αλλά προσφέρει μια ολοκληρωμένη υποστήριξη που αγγίζει τόσο τη σωματική, όσο και την ψυχοκοινωνική διάσταση της νόσου.

Είναι εργαλείο και για τους επαγγελματίες υγείας πέρα από τους ασθενείς;

Το Cook2DIAbeat δεν απευθύνεται μόνο σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 και στις οικογένειές τους, αλλά και στους επαγγελματίες υγείας που συμμετέχουν στην υποστήριξή τους. Αποτελεί ταυτόχρονα εκπαιδευτικό εργαλείο για τους ασθενείς και υποστηρικτικό μέσο για τους λειτουργούς υγείας, όπως διαβητολόγους, νοσηλευτές, διατροφολόγους και ψυχολόγους.

Μέσω της ιατρικής μαγειρικής, η πλατφόρμα προσφέρει πρακτική και επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση, που βοηθά τα άτομα με διαβήτη να ενδυναμωθούν και να συμμετέχουν ενεργά στη δική τους αυτοδιαχείριση. Παράλληλα, παρέχει στους λειτουργούς υγείας έτοιμο εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί σε ατομικές συνεδρίες ή ομαδικά σεμινάρια, διευκολύνοντας τη μετάδοση γνώσης και την ενίσχυση της συμμόρφωσης των ασθενών. Μάλιστα, πρόσφατα αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του προγράμματος ένας «Οδηγός για εκπαιδευτές» με οδηγίες και συστάσεις για τον τρόπο αξιοποίησης της πλατφόρμας.

Ένα ακόμη βασικό στοιχείο του Cook2DIAbeat είναι η υποστήριξη της διεπιστημονικής προσέγγισης στη φροντίδα του διαβήτη. Η πλατφόρμα λειτουργεί ως κοινό εργαλείο παρέμβασης που ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών ειδικοτήτων και συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας ολιστικής στρατηγικής αντιμετώπισης της νόσου. Με αυτόν τον τρόπο, το Cook2DIAbeat δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα στην επιστημονική γνώση, την καθημερινή πρακτική και την εξατομικευμένη φροντίδα, προσφέροντας ουσιαστική υποστήριξη σε όλους τους εμπλεκόμενους.

 Σε ποιες άλλες γλώσσες/ χώρες είναι διαθέσιμη η πλατφόρμα; Έχουμε αποτελέσματα από τη χρήση της σε άλλες χώρες;

Η πλατφόρμα Cook2DIAbeat είναι ένα ευρωπαϊκό έργο Erasmus+ και έχει αναπτυχθεί σε 5 διαφορετικές γλώσσες. Η πρόσβαση στην πλατφόρμα cook2diabeat.eu είναι δωρεάν και είναι διαθέσιμη στα Ελληνικά, Αγγλικά, Ισπανικά, Γαλλικά και Ολλανδικά. Περισσότερα από 160 άτομα έχουν κάνει εγγραφή και έχουν αξιολογήσει την εκπαιδευτική πλατφόρμα σχολιάζοντας με θετικό πρόσημο την πρακτικότητα των εργαλείων που αυτή περιλαμβάνει. Στο μέλλον, αναμένουμε να έχουμε και αποτελέσματα σχετικά με τον αντίκτυπο στις διατροφικές συνήθειες των εγγεγραμμένων.

Ποιοι είναι οι στόχοι του προγράμματος;

Μελέτες έχουν δείξει ότι η παρέμβαση που βασίζεται σε αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορεί να επιφέρει σημαντική μείωση του κινδύνου που σχετίζεται με το διαβήτη. Προς αυτήν την κατεύθυνση, το Cook2DIAbeat στοχεύει να συνδυάσει τη Διατροφή, την Ιατρική και τη Γαστρονομία, με τον σχεδιασμό ενός καινοτόμου εκπαιδευτικού προγράμματος σπουδών προς όφελος των ασθενών με διαβήτη. Ο χώρος μέσα στον οποίο μπορούν να συνδυαστούν όλα αυτά είναι η κουζίνα.

Χρησιμοποιώντας αυτήν την προσέγγιση, το πρόγραμμα Cook2DIAbeat πρόκειται να καλύψει τις εξής ανάγκες:

• Ενίσχυση της ικανότητας και των βασικών δεξιοτήτων των ασθενών με διαβήτη προκειμένου να πετύχουν οι ίδιοι τη διαχείριση της νόσου τους.
• Παροχή στους ασθενείς με διαβήτη γνώσεων και δεξιοτήτων για την επίτευξη βιώσιμων διατροφικών αλλαγών.
• Παροχή ενός εκπαιδευτικού προγράμματος διατροφής ειδικά σχεδιασμένου για ασθενείς με διαβήτη, προσαρμοσμένου σε οποιοδήποτε κοινωνικοοικονομικό ή εκπαιδευτικό επίπεδο.
• Προσαρμογή ενός εκπαιδευτικού προγράμματος διατροφής για τη διαχείριση του διαβήτη στη σημερινή διατροφική πραγματικότητα.
• Ενίσχυση μέσω Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) της εξατομικευμένης φροντίδας στο διαβήτη, που εμπλέκει ενεργά τον ασθενή στη διαδικασία φροντίδας ως ισότιμο εταίρο και ειδικό στη διαβίωση με μια χρόνια πάθηση.
• Υποστήριξη των παρόχων υγειονομικής περίθαλψης, των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και των αρμόδιων συμμετεχόντων στη φροντίδα του διαβήτη.

Γιατί είναι επιτακτική η διαχείριση του διαβήτη;

Ο διαβήτης τύπου 2 ανήλθε παγκοσμίως το 2019 στην 5η αιτία θανάτου από τη 10η θέση που ήταν το 1990. Κατά το διάστημα αυτών των τριάντα ετών, ο διαβήτης παραμένει σταθερά ένας από τους δέκα κορυφαίους παράγοντες αυξανόμενης επιβάρυνσης. Σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη, 59 εκατομμύρια ενήλικες πάσχουν από διαβήτη στην ευρωπαϊκή περιφέρεια και ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί κατά 15% έως το 2045.

Σύμφωνα με τον Diabetes Atlas, το παγκόσμιο άμεσο κόστος υγειονομικής περίθαλψης του διαβήτη και των επιπλοκών που σχετίζονται με την νόσο, εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 795 έως 1.404 δισεκατομμύρια δολάρια το 2015 σε 997 έως 1.788 δισεκατομμύρια δολάρια το 2040.

Η νέα πλατφόρμα εισάγει τον όρο της γαστρονομικής Ιατρικής, έναν τομέα που ενώ είναι άγνωστος στην Ελλάδα, στο εξωτερικό έχει γνωρίσει σημαντική άνθιση. Τι είναι η γαστρονομική Ιατρική και ποιος ο ρόλος της στη διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων; 

Η γαστρονομική ιατρική ή ιατρική μαγειρική είναι ένας σύγχρονος επιστημονικός κλάδος που συνδυάζει τη διατροφική επιστήμη με την τέχνη της μαγειρικής. Στόχος της δεν είναι μόνο να ενημερώσει για το τι πρέπει να τρώει κάποιος, αλλά να δείξει και το πώς μπορεί να το εφαρμόσει στην πράξη μέσα από απλές, υγιεινές και γευστικές συνταγές. Με αυτόν τον τρόπο γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στη θεωρητική γνώση της διατροφής και στην καθημερινή διατροφική συμπεριφορά.

Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, στη διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η υπέρταση ή τα καρδιαγγειακά νοσήματα, η γαστρονομική ιατρική παίζει καθοριστικό ρόλο: Ενδυναμώνει τα άτομα να υιοθετήσουν πιο υγιεινές συνήθειες, κάνοντάς τες βιώσιμες και προσαρμοσμένες στον τρόπο ζωής τους. Δεν περιορίζεται στη θεωρία, αλλά προσφέρει πρακτικά εργαλεία για την προετοιμασία γευμάτων, την καλύτερη κατανόηση των συστατικών και την ανάπτυξη μιας θετικής σχέσης με το φαγητό.  Έτσι, η γαστρονομική ιατρική συμβάλλει όχι μόνο στη βελτίωση της σωματικής υγείας, αλλά και στη μείωση της ψυχολογικής πίεσης που συχνά συνοδεύει τη διαχείριση χρόνιων παθήσεων, καθιστώντας την υγιεινή διατροφή μια ευχάριστη και δημιουργική διαδικασία.

Η πλατφόρμα ενθαρρύνει πολύ το μαγείρεμα στο σπίτι, μια συνήθεια που ολοένα και εγκαταλείπουμε, λόγω του πιεστικού τρόπου ζωής μας. Πώς μπορούμε να το επαναφέρουμε στην καθημερινότητα;

Στη γρήγορη και απαιτητική καθημερινότητα, το οικιακό μαγείρεμα συχνά εγκαταλείπεται, ιδιαίτερα στα αστικά περιβάλλοντα, όπου ο πιεστικός ρυθμός ζωής οδηγεί σε πρόχειρες ή έτοιμες λύσεις. Το Cook2DIAbeat έρχεται να αναδείξει το μαγείρεμα στο σπίτι όχι ως βάρος, αλλά ως μια πράξη αυτοφροντίδας, υγείας και ενδυνάμωσης – ειδικά για τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 και τις οικογένειές τους. Με μικρά αλλά ουσιαστικά βήματα, το μαγείρεμα μπορεί να βρει ξανά τη θέση του στην καθημερινότητα. Δεν χρειάζονται περίπλοκες συνταγές ή «τέλεια» γεύματα. Η πλατφόρμα προτείνει απλά και ισορροπημένα πιάτα με λίγα υλικά και ελάχιστο χρόνο προετοιμασίας. Παράλληλα, το μαγείρεμα μπορεί να μετατραπεί σε κοινωνική δραστηριότητα: μια δημιουργική στιγμή με τα παιδιά, τον/την σύντροφο ή φίλους. Το υλικό του Cook2DIAbeat είναι σχεδιασμένο ώστε να αξιοποιείται από όλη την οικογένεια, ενισχύοντας την κοινή ευθύνη για τη διατροφή.

Ιδιαίτερα βοηθητική είναι και η πρακτική της προετοιμασίας γευμάτων. Δεν χρειάζεται να μαγειρεύει κανείς καθημερινά· ιδέες όπως σούπες, όσπρια ή ψητά λαχανικά μπορούν να αποθηκευτούν και να επαναχρησιμοποιηθούν εύκολα. Ακόμη και η καθιέρωση ενός μόνο σπιτικού γεύματος την ημέρα, όπως το βραδινό, μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη. Το να επαναφέρουμε το οικιακό μαγείρεμα δεν σημαίνει επιστροφή στο παρελθόν, αλλά μια σύγχρονη και βιώσιμη προσέγγιση υγείας και αυτοφροντίδας. Με την κατάλληλη καθοδήγηση, τις πρακτικές λύσεις και τα μικρά βήματα που προτείνει το Cook2DIAbeat, το μαγείρεμα μπορεί να γίνει ξανά μια ευχάριστη, εφικτή και ουσιαστική καθημερινή συνήθεια.

Πώς μπορεί κάθε χρήστης να προσαρμόσει τις συμβουλές στις δικές του ανάγκες; (tailor-made program)

Κάθε άτομο με διαβήτη έχει διαφορετικές ανάγκες, προτιμήσεις και τρόπο ζωής, γι’ αυτό το Cook2DIAbeat δεν προσφέρει μια «γενική λύση», αλλά δίνει τη δυνατότητα προσαρμογής. Οι χρήστες μπορούν να δημιουργήσουν ένα πρόγραμμα στα μέτρα τους, αξιοποιώντας το εκπαιδευτικό υλικό, τις συνταγές και τις πρακτικές οδηγίες της πλατφόρμας με βάση τις προσωπικές τους συνθήκες. Η πλατφόρμα ενθαρρύνει τον κάθε χρήστη να ξεκινήσει από μικρά, εφαρμόσιμα βήματα και να τα εντάξει στη δική του καθημερινότητα. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να επιλέξει πιο γρήγορες συνταγές λόγω περιορισμένου χρόνου ή/και περιορισμένης εξοικείωσης με τη μαγειρική, ενώ άλλος να πειραματιστεί με πιο δημιουργικές επιλογές. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα να προσαρμοστούν οι προτάσεις ανάλογα με κοινωνικοοικονομικές παραμέτρους, προσωπικές γευστικές προτιμήσεις ή ιδιαίτερα διατροφικά πρωτόκολλα (π.χ. χορτοφαγία). Με αυτόν τον τρόπο, το Cook2DIAbeat λειτουργεί ως ευέλικτο εργαλείο αυτοδιαχείρισης, που βοηθά κάθε χρήστη να διαμορφώσει τη δική του στρατηγική, ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση και τη συνέπεια στη διαχείριση του διαβήτη τύπου 2.

 Ποιες άλλες καθημερινές συνήθειες μπορούν να μας βοηθήσουν στη διαχείριση του διαβήτη;

Η διατροφή αποτελεί τον βασικό πυλώνα στη διαχείριση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ωστόσο δεν είναι η μόνη παράμετρος που επηρεάζει την υγεία. Η πλατφόρμα Cook2DIAbeat παρέχει κατευθύνσεις και πρακτικές συμβουλές και για άλλες καθημερινές συνήθειες που μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την πορεία της νόσου.

Η σωματική δραστηριότητα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα, καθώς βοηθά στη ρύθμιση του σακχάρου, ενισχύει την καρδιαγγειακή υγεία και βελτιώνει τη διάθεση. Δεν απαιτούνται εξαντλητικά προγράμματα γυμναστικής· ακόμη κι ένας καθημερινός περίπατος μπορεί να έχει σημαντικά οφέλη.

Ο ποιοτικός ύπνος είναι επίσης κρίσιμος, καθώς η έλλειψη ή η κακή ποιότητα ύπνου σχετίζεται με διαταραχές στα επίπεδα σακχάρου και δυσκολία στον έλεγχο της όρεξης. Η πλατφόρμα προσφέρει πρακτικές συμβουλές για τη βελτίωση των συνηθειών ύπνου.

Η διακοπή του καπνίσματος αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό στόχο, αφού το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών και επηρεάζει αρνητικά τη γενική υγεία. Παράλληλα, η πλατφόρμα αναγνωρίζει τον ρόλο του συναισθηματικού φαγητού και του στρες, προσφέροντας τρόπους διαχείρισης για να μην μετατρέπεται το φαγητό σε μηχανισμό εκτόνωσης, αλλά σε εργαλείο ευεξίας. Με αυτόν τον τρόπο, το Cook2DIAbeat ενδυναμώνει τους χρήστες όχι μόνο να τρώνε καλύτερα, αλλά και να υιοθετούν πιο ισορροπημένες καθημερινές συνήθειες που ενισχύουν τη συνολική τους υγεία και ευεξία.