Όλο και περισσότεροι άνθρωποι με διαβήτη και οι θεραπευτές τους χρησιμοποιούν τεχνολογικά εργαλεία για τη διαχείριση του διαβήτη—από αντλίες ινσουλίνης, συνεχή παρακολούθηση γλυκόζης και συστήματα κλειστού κυκλώματος (βρόγχου) μέχρι συστήματα υποστήριξης αποφάσεων που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη και πολλά άλλα. Παράλληλα, η τεχνολογία που σχετίζεται με το διαβήτη προχωρά πολύ γρήγορα και εισάγονται νέες και καινοτόμες νέες συσκευές και φάρμακα για τη βελτίωση της διαχείρισης του διαβήτη, βελτιστοποιώντας έτσι τον γλυκαιμικό έλεγχο και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής.

ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΗ, ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ (ΑΙ)

Τηλε-υγεία ή εικονικές κλινικές ήταν παρούσες στο εξωτερικό, κυρίως, για την παροχή φροντίδας σε ασθενείς με μεγάλη ποικιλία ασθενειών, ειδικά για ασθενείς με διαβήτη. Επί του παρόντος, στη Δύση (Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες) και σε πολλές άλλες αναδυόμενες οικονομίες, η εικονική φροντίδα που βασίζεται στις ανάγκες τους είναι διαθέσιμη στην πλειοψηφία των ασθενών με διαβήτη. Το Μάρτιο του 2020, η πανδημία COVID-19 ανάγκασε πολλά νοσοκομεία και εγκαταστάσεις κλινικής περίθαλψης να τεθούν σε λουκέτο για μια περίοδο που κυμαινόταν από μερικές εβδομάδες έως πολλούς μήνες. Δεδομένου ότι οι ασθενείς με διαβήτη, ειδικά εκείνοι με νέα εμφάνιση διαβήτη τύπου 1 (T1D), εκείνοι με κίνδυνο μιας σοβαρής επιπλοκής που ονομάζεται, διαβητική κετοξέωση (DKA) και άλλα άτομα υψηλού κινδύνου, χρειάζονταν φροντίδα κατά τη διάρκεια του lockdown, πολλά κέντρα Διαβήτη, αναγκάστηκαν να αναπτύξουν τηλε-υγεία ή εικονική ιατρική για παροχή φροντίδας.

Πολλά μέρη της φροντίδας του διαβήτη μπορούν να πραγματοποιηθούν  αποτελεσματικά εξ αποστάσεως, ακόμα και εικονικά. Κάτι τέτοιο έχει πολλά πλεονεκτήματα τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους παρόχους. Για παράδειγμα, οι ασθενείς δεν χρειάζεται να ταξιδέψουν για τις επισκέψεις τους στην κλινική ή σε επείγουσες καταστάσεις, ενώ μπορούν να εξοικονομήσουν χρήματα και χρόνο που σχετίζονται με ταξίδια προς τον ειδικό… Οι περισσότεροι ασθενείς και πάροχοι έχουν εκτιμήσει τη διαθεσιμότητα της τηλε-υγείας.

Υπάρχουν διάφορες πτυχές των εικονικών κλινικών συμβουλών που περιλαμβάνουν ασθενείς που έχουν άμεση πρόσβαση στα ψηφιακά τους δεδομένα και καθοδηγούνται με διαφορετικούς αλγόριθμους για να προσαρμόσουν οι ίδιοι τα φάρμακά τους για να βελτιώσουν τον έλεγχο της γλυκόζης τους. Για τους παρόχους, είναι σημαντικό να κοινοποιούνται τα δεδομένα μετρήσεων της γλυκόζης του ασθενούς, για επισκέψεις βίντεο και απομακρυσμένη παρακολούθηση.

Συνεχής(CGM) και διαλείπουσα παρακολούθηση (δακτυλοκέντηση) γλυκόζης

Η συνεχής παρακολούθηση της γλυκόζης (CGM) κατέλαβε ξεκάθαρα κεντρική θέση στη διαχείριση του διαβήτη τύπου 1, ιδιαίτερα σε κέντρα τριτοβάθμιας φροντίδας διαβήτη.

Αντίθετα, η φροντίδα στο πρωτογενές επίπεδο, όπου τα περισσότερα άτομα με διαβήτη τύπου 2 λαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας τους, παραμένει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη, τηρώντας τα παλιά μοντέλα διαχείρισης του διαβήτη (δακτυλοκέντηση).

Επιπλέον, οι σημαντικές διαφορές στην τακτική φροντίδα του διαβήτη Τύπου 1 έγιναν πιο ορατές. Ωστόσο, μια άλλη ανικανοποίητη ανάγκη έγινε πιο εμφανής: Μετά από αρκετά χρόνια συσσώρευσης δεδομένων, το CGM διαθέτει ισχυρά στοιχεία για τη θετική σχέση του με τις χρόνιες επιπλοκές του διαβήτη τύπου 1. Το ερώτημα είναι, αν χρειαζόμαστε μεγάλες μακροπρόθεσμες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές και για τον τύπο 2 που θεραπεύεται με ινσουλίνη ή πρέπει τα δεδομένα από μεγάλα εθνικά ή διεθνή μητρώα και βάσεις δεδομένων ασφαλίσεων να παρέχουν ικανοποιητικά στοιχεία για τους ασφαλιστικούς φορείς.

Οι ασφαλιστικοί φορείς θα διαδραματίσουν, λοιπόν, σημαντικό ρόλο σε αυτό το ερώτημα: θα συμπεριλάβουν τελικά δεδομένα και αποτελέσματα που προέρχονται από το CGM στην ασφαλιστική κάλυψη των ινσουλινοθεραπευόμενων ατόμων με διαβήτη τύπου 2 ή θα παραμείνουν στην πριν από 3 δεκαετίες τακτική των μέσων επιπέδων γλυκόζης που αξιολογούνται με τη δακτυλοκέντηση και τη  χρήση επιπέδων γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης.

Στον τομέα της τεχνολογίας του διαβήτη για τον Τύπο 2, τα στοιχεία για τη χρήση CGM σε ασθενείς που υποβάλλονται σε μη εντατική θεραπεία με διαβήτη τύπου 2 συνεχίζουν να αυξάνονται, αλλά προς το παρόν κανένα ασφαλιστικό ταμείο δεν έχει καλύψει την χρήση τους. Επισημαίνεται πως η αύξηση της χρήσης τους, αναμένεται να μειώσει δραστικά το κόστος αναλώσιμων που χρειάζονται.

Νέες ινσουλίνες, βιοϊσοδύναμα (Biosimilars) και ινσουλινοθεραπεία.

Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, πολλά άρθρα παρουσίασαν την επαναστατική ανακάλυψη της ινσουλίνης ως σωτήριου φαρμάκου πριν από 100 χρόνια. Με την ευκαιρία αυτή, πολλές ανασκοπήσεις επικεντρώθηκαν στο πώς αυτή η ανακάλυψη ενός μορίου, δηλαδή της ινσουλίνης, το οποίο έχει μόνο 51 αμινοξέα, άνοιξε το δρόμο της από ένα καθαρό ζωικό εκχύλισμα σε ένα φάσμα ανάλογων ινσουλίνης που παράγονται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς και έχουν πολύ καλύτερη αποτελεσματικότητα και ευκολία στη χρηστικότητα. Οι εξελίξεις στο προσεχές μέλλον είναι οι εβδομαδιαίες ινσουλίνες για τον Τύπο 2 και η πτώση του κόστους στην αγορά ινσουλίνης, λόγω άφιξης των βιοϊσοδύναμων.

Εβδομαδιαίες ινσουλίνες:  Δύο νέες βασικές ινσουλίνες για άτομα με διαβήτη τύπου 2,το icodec και το efsitora, μία φορά την εβδομάδα μελετώνται στην κλινική πράξη.

Οι βασικές ινσουλίνες μία φορά την εβδομάδα μπορεί να βοηθήσουν να ξεπεραστούν ορισμένες από τις προκλήσεις, όπως η σταθερή τήρηση της θεραπείας, που έρχονται ιστορικά με τη λήψη καθημερινής ινσουλίνης. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πολλοί άνθρωποι θα προτιμούν να κάνουν 52 ενέσεις σε αντίθεση με 365 ενέσεις το χρόνο».

Τα τελευταία αποτελέσματα της μελέτης ONWARDS Phase III της εταιρείας Novo Nordisk, απέδειξαν ότι η εβδομαδιαία ινσουλίνη icodec είναι εξίσου αποτελεσματική στη μείωση της A1C σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 με τις βασικές ινσουλίνες μία φορά την ημέρα. Η Novo Nordisk είχε υποβάλει αίτηση ρυθμιστικής έγκρισης στις Ηνωμένες Πολιτείες, την ΕΕ και την Κίνα το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους. Με την εμπορική ονομασία του Awiqli, η ινσουλίνη icodec έχει εγκριθεί για διαβήτη τύπου 1 και τύπου 2 στην Ευρώπη, τον Καναδά, την Ιαπωνία και την Αυστραλία. Έχει επίσης εγκριθεί στην Κίνα για διαβήτη τύπου 2. Ωστόσο, ο FDA επιβράδυνε τον κύκλο εργασιών για τη δανική εταιρεία, απορρίπτοντας την icodec ινσουλίνη για ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 και τύπου 2, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την πιθανότητα να προκαλέσει χαμηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα (υπογλυκαιμίες) στο τύπο 1, με βάση ότι τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν δεν ήταν επαρκή για να συμπεράνουν πως τα οφέλη του icodec υπερτερούσαν των κινδύνων για τους ενήλικες με διαβήτη τύπου 1.

Παρόμοια με το icodec, το efsitora χορηγείται μία φορά την εβδομάδα. Έχει χρόνο ημιζωής 17 ημέρες σε σύγκριση με 7-8 ημέρες για το icodec. Η EliLillyand Company (NYSE: LLY) ανακοίνωσε (24 Μαΐου 2024) θετικά αποτελέσματα από τις κλινικές δοκιμές φάσης 3 QWINT-2 και QWINT-4 που αξιολόγησαν την ινσουλίνη efsitoraalfa (efsitora) μία φορά την εβδομάδα σε ενήλικες με διαβήτη τύπου 2 που χρησιμοποιούν ινσουλίνη για πρώτη φορά (βασική ινσουλίνη) και σε εκείνους που χρειάζονται πολλαπλές ημερήσιες ενέσεις ινσουλίνης. Στις κλινικές δοκιμές, η efsitora έδειξε μη κατώτερη μείωση της A1C σε σύγκριση με τις πιο συχνά χρησιμοποιούμενες ημερήσιες βασικές ινσουλίνες, παγκοσμίως.  Τα αποτελέσματα των QWINT-2 και QWINT-4 αποτελούν σημαντικό ορόσημο για την κοινότητα του διαβήτη και αποδεικνύουν ότι η efsitora ως εβδομαδιαία ινσουλίνη παρέχει έλεγχο του σακχάρου στο αίμα ισοδύναμο με τις ημερήσιες βασικές ινσουλίνες. Ακόμα, ωστόσο, δεν έχει έγκριση για κλινική χρήση.

Τέλος, υπάρχει μία γενική μείωση των πωλήσεων βασικής ινσουλίνης τα τελευταία χρόνια που μπορεί να αντανακλά την αύξηση των θεραπευτικών επιλογών εκτός ινσουλίνης στον τύπο 2 (GLP1) ή και προτίμηση σε βιοομοειδείς ινσουλίνες που κοστίζουν λιγότερο από τις ινσουλίνες αναφοράς.

Αντλίες Κλειστού Κύκλωματος (Closed–Loop) και συστήματα υποστήριξης αποφάσεων με βάση την τεχνητή νοημοσύνη ή «βιονικό πάγκρεας»  (Artificial Intelligence–Based Decision Support Systems)

Ο έλεγχος κλειστού κυκλώματος (CL) του διαβήτη, αναφερόμενος ως τύπου «τεχνητό πάγκρεας» ή αυτοματοποιημένη παροχή ινσουλίνης (AID), δεν αποτελεί πλέον αντικείμενο μόνο έρευνας. Τα τελευταία 5 χρόνια, πολλά συστήματα CL έχουν εγκριθεί για κλινική χρήση στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες: Η αντλία MiniMed 670G/770G της Medtronic και η αντλία t:slim X2 της Tandem με τεχνολογία Control-IQ διατίθενται για κλινική χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και για κλινική χρήση στην Ευρώπη. Τρία άλλα συστήματα, το Medtronic 780G (αναφέρεται ως Advanced Hybrid Closed-Loop System, AHCL) , το CamAPS FX του Cambridge  και το DBLG1 του Diabeloop  έχουν λάβει σήμανση CE. Το Omnipod 5  της Insulet εγκρίθηκε επίσης από τον FDA τον Ιανουάριο του 2022. Τα συστήματα αυτά ελέγχουν αυτόματα την τάση προς υπογλυκαιμία διακόπτοντας έγκαιρα τη παροχή ινσουλίνης.

Ένα «βιονικό πάγκρεας» που συνδυάζει αντλία ινσουλίνης και λογισμικό αυτοματοποιημένης δοσολογίας έχει εγκριθεί από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) για χρήση από άτομα που ζουν με διαβήτη τύπου 1 στις ΗΠΑ (Ιούλιος 2023).

Η συσκευή μεγέθους τσέπης, η οποία είναι μια αντλία ινσουλίνης με αλγόριθμο συστήματος κλειστού βρόχου που μπορεί να συνδυαστεί με μια συμβατή συσκευή συνεχούς παρακολούθησης γλυκόζης (CGM) με δυνατότητα Bluetooth, είναι πλέον διαθέσιμη σε άτομα που ζουν με διαβήτη τύπου 1 ηλικίας έξι ετών και άνω.

Τι είναι λοιπόν το βιονικό πάγκρεας (iLET);

Το βιονικό πάγκρεας (iLET,BetaBionics),αποτελείται από μια αντλία ινσουλίνης και ένα λογισμικό που εκπαιδεύεται και αποφασίζει πόση ινσουλίνη θα χορηγήσει με βάση τις ατομικές απαιτήσεις ενός ατόμου.

Αν και παρόμοια με άλλα συστήματα τεχνητού παγκρέατος, η μεγάλη διαφορά με το iLet είναι ότι απαιτεί ελάχιστη συμβολή από το άτομο που το χρησιμοποιεί.

Χρησιμοποιεί ένα σύστημα κλειστού κυκλώματος (βρόγχου) για την αυτόματη παροχή ινσουλίνης και βαθμονομείται από το σωματικό βάρος ενός ατόμου, χωρίς να απαιτείται χειροκίνητη εισαγωγή ή προσαρμογές στις δόσεις.

Όσον αφορά τις ώρες γευμάτων, το iLET χρησιμοποιεί μια λειτουργία «αναγγελίας γεύματος», χωρίς να χρειάζεται ακριβής μέτρηση υδατανθράκων. Οι χρήστες πρέπει να εκτιμήσουν την ποσότητα των υδατανθράκων στο γεύμα τους και να εισάγουν στη συσκευή ως «μικρή», «μεσαία» ή «μεγάλη».

Ο αλγόριθμος της συσκευής μαθαίνει να ανταποκρίνεται στις ατομικές ανάγκες του χρήστη σε ινσουλίνη και θα αποφασίζει ανεξάρτητα και θα παραγγέλνει δόσεις.

Μπορεί επίσης να διατάξει αυξήσεις, μειώσεις, διατήρηση ή αναστολή του βασικού ρυθμού ινσουλίνης του χρήστη, αλλιώς γνωστή ως ινσουλίνη υποβάθρου και μπορεί να παραγγείλει διορθωτικές δόσεις για να μειώσει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα με βάση τις πληροφορίες που παρέχονται από τη συμβατή συσκευή CGM του χρήστη.

Παρά τις μεγάλες όμως τεχνολογικές εξελίξεις, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πως η υβριδική τεχνολογία αντλίας ινσουλίνης κλειστού κυκλώματος και η ΑΙ (τεχνητή νοημοσύνη) με το ”τεχνητό πάγκρεας“ είναι εξαιρετικά χρήσιμες για τη μείωση των διακυμάνσεων, αλλά και αυτά τα συστήματα δεν είναι ακόμα αλάνθαστα. Εξακολουθούν να απαιτούν εισαγωγή οδηγιών και παρακολούθηση από το χρήστη και συνεχής εκπαίδευση, διότι δυστυχώς, πάντα υπάρχουν περιθώρια σφάλματος και αστοχίας της τεχνολογίας θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία και μερικές φορές τη ζωή του χρήστη.