Υπάρχουν φορές που μπορεί να αισθανθούμε την ανάγκη να στραφούμε στο φαγητό ως λύση ή πολύ περισσότερο ως απάγκιο και αποκούμπι, μετά από ένα συγκεκριμένο συμβάν που πυροδότησε κάποιο συναίσθημα. Όταν η ανάγκη για κατανάλωση τροφής προκύπτει υπό το συγκεκριμένα πρίσμα, μιλάμε για συναισθηματική υπερφαγία.

Ουσιαστικά, ως συναισθηματικό φαγητό ορίζεται η κατανάλωση ενός γεύματος που λαμβάνει χώρα ως απόκριση σε ένα συναισθηματικό ερέθισμα, όπως το άγχος, το στρες, η θλίψη και η ανία.

Το συναισθηματικό φαγητό μπορεί επίσης να πυροδοτηθεί από

• Παιδικές συνήθειες
• Δίαιτα
• Κοινωνική επιρροή

Παρουσιάζει ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά, όπως π.χ. την απουσία ελέγχου για τα συναισθήματα και για τους παράγοντες που δημιουργούν το στρεσογόνο ερέθισμα.  Έτσι, το φαγητό προβάλλει ως καταφύγιο.

Η πυροδότηση μπορεί να έλθει σε συνδυασμό και με εξωτερικά ερεθίσματα, όπως η θέα, η όψη δηλαδή του φαγητού, ενώ υπάρχουν περιπτώσεις όπου ακόμη και μόνο η μυρωδιά μπορεί να πυροδοτήσει το συναισθηματικό φαγητό.

Γενικά, το συναισθηματικό φαγητό έχει άμεση σχέση με την υπερβαρότητα ή/ και την παχυσαρκία.

Πού οφείλεται όμως το συναισθηματικό φαγητό;

Μια βασική αιτία είναι η έκλυση του φυσικού αναλγητικού β-ενδορφίνη, η οποία παράγεται όταν το άτομο καταναλώνει τρόφιμα με συγκεκριμένη διατροφική σύσταση, όπως τροφές πλούσιες σε λιπαρά και απλά σάκχαρα. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το άτομο βιώνει πραγματική και όχι Placebo, δηλαδή εικονική επίδραση.

Πράγματι, με την κατανάλωση αυτών των τροφών λαμβάνει χώρα η έκλυση χημικών ουσιών και ορμονών και δεν είναι απλώς κάτι που ο εκάστοτε άνθρωπος νομίζει ότι συμβαίνει. Επιπλέον, λόγω της παραγωγής ντοπαμίνης κατά την ύπαρξη συναισθηματικού φαγητού, το άτομο από τη μία συνηθίζει και από την άλλη το αποζητά εκ νέου.

Διαδρομή

Ανάλογα με το συναισθηματικό ερέθισμα παρατηρείται και η αντίστοιχη διαδρομή προς αυτό.

Για παράδειγμα:

Έμαθες ή βίωσες κάτι δυσάρεστο και στρέφεσαι στο συναισθηματικό φαγητό για να αποφορτίσεις την ένταση και να εκτονωθείς ψυχοσυναισθηματικά; Τα τρόφιμα που αποτελούν συνήθως την πρώτη σου επιλογή είναι  πλούσια σε απλούς υδατάνθρακες και λιπαρά,  όπως τα γλυκά και τα αλμυρά σνακ. Όμως, στην ουσία δεν θα σε ανακουφίσουν. Αντίθετα, προάγουν οξειδωτικό στρες στο σώμα σου, διαταράσσοντας τα επίπεδα κορτιζόλης. Ως εκ τούτου, αυξάνεται το άγχος ή ενισχύονται τα καταθλιπτικά συναισθήματα. Επιπλέον, φαίνεται πως το φύλο παίζει σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση ή μη συναισθηματικής υπερφαγίας, με τις γυναίκες να συγκεντρώνουν περισσότερες πιθανότητες.

Είχες μια δύσκολη και κοπιαστική μέρα, η οποία πλέον πέρασε; Νιώθεις κόπωση αλλά και ικανοποίηση που έφτασε στο τέλος της;  Μήπως επιλέγεις να ανταμείψεις τον εαυτό σου παραγγέλνοντας μια μεγάλη ποσότητα φαγητού απ’ έξω ή τρώγοντας μια ποσότητα γλυκού που υπό κανονικές συνθήκες θα ήταν αδύνατο να καταναλώσεις;

Όλα τα παραπάνω σενάρια θα μπορούσαν να εμπίπτουν σε καταστάσεις συναισθηματικής υπερφαγίας.

Τι μπορώ να κάνω;

Αρχικά, είναι σημαντικό διαχωρίσουμε τη συναισθηματική από τη βιολογική πείνα. Αυτό για να επιτευχθεί θα πρέπει να κινείται γύρω από ορισμένους άξονες.

Α. Η βιολογική πείνα εκδηλώνεται σταδιακά, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την έκκριση σιέλου όταν σκεφτόμαστε το φαγητό και το γουργουρητό στο στομάχι. Σε πιο προχωρημένη πείνα, ενδεχομένως να αισθανθούμε ζαλάδα, εφίδρωση, αίσθημα παλμών και αδυναμία, λόγω της υπογλυκαιμίας που μπορεί να προκαλέσει η πολύωρη ασιτία.  Επιπλέον, λαμβάνει χώρα κάποιες ώρες μετά το τελευταίο γεύμα. Αντίθετα, η συναισθηματική πείνα μπορεί να εκδηλωθεί απότομα και ανεξάρτητα από το πότε φάγαμε.

Β. Η βιολογική πείνα δε μας ωθεί στη στοχευμένη επιθυμία για ένα συγκεκριμένο τρόφιμο, σε αντίθεση με τη συναισθηματική.

Γ. Όταν επέλθει κορεσμός και εκκριθεί η λεπτίνη, παύουμε να τρώμε. Αντίθετα, στη συναισθηματική σίτιση τείνουμε να αγνοούμε αυτό το σήμα.

Ημερολόγιο καταγραφής

Ιδιαίτερα χρήσιμο θα ήταν ένα ημερολόγιο, όπου μπορεί να καταγράφεις πότε κατανάλωσες μεγάλες ποσότητες φαγητών με την προαναφερθείσα σύσταση και υπό ποια συναισθηματική κατάσταση βρισκόσουν.

Γενικότερα, η αυτοπαρατήρηση και η αυτοκαταγραφή μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στην αντιμετώπιση του συναισθηματικού φαγητού.

Επίσης, άκρως χρήσιμο θα μπορούσε να είναι το να επιλέξεις εναλλακτικές δραστηριότητες, για να εκτονώνεις τα αρνητικά συναισθήματα.

Αν π.χ. βαριέσαι, ίσως τότε ένα βιβλίο ή μια βόλτα με φίλους θα μπορούσε να αποτελέσει μια εξαιρετική επιλογή.

Αν νιώθεις κόπωση, ένα αφέψημα ή ένα μπάνιο θα συνέβαλε στην υποχώρησή της.

Αν έχεις άγχος, κάποια μορφή άσκησης θα μπορούσε να είναι η ιδανική λύση.

Αν είσαι λυπημένος, το να μιλήσες σε δικούς σου ανθρώπους και να μοιραστείς τα συναισθήματά σου θα ήταν η βέλτιστη επιλογή.

Σε κάθε περίπτωση, αν νιώθεις ότι δυσκολεύεσαι να αντεπεξέλθεις στη διαχείριση των συναισθημάτων σου, μη διστάσεις να ζητήσεις τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας.

Το συναισθηματικό φαγητό έχει πολλές εκφάνσεις και βιώνεται ποικιλοτρόπως.  Αντίστοιχα, και η αντιμετώπισή του μπορεί να είναι είτε μια μοναχική, είτε μια ομαδική προσπάθεια.

Βιβλιογραφία

• Emotional eating and obesity in adults: the role of depression, sleep and genes – PubMed (nih.gov)
• Emotional eating, depressive symptoms and self-reported food consumption. A population-based study – PubMed (nih.gov)
• Why is depression more common among women than among men? – PubMed (nih.gov)
• Gender differences in depression in representative national samples: Meta-analyses of diagnoses and symptoms – PubMed (nih.gov)
• Emotional eating in healthy individuals and patients with an eating disorder: evidence from psychometric, experimental and naturalistic studies – PMC (nih.gov)
• Dopamine systems and biological rhythms: Let’s get a move on – PMC (nih.gov)
• Stress exposure, food intake and emotional state – PubMed (nih.gov)
• Stress and eating behaviors in children and adolescents: Systematic review and meta-analysis – PubMed (nih.gov)