Η απώλεια αποτελεί αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής μας. Καθώς προχωρούμε στην πορεία της ζωής μας, αντιμετωπίζουμε διάφορες μορφές απωλειών, αλλά ίσως η πιο συγκλονιστική και συναισθηματικά φορτισμένη είναι η απώλεια λόγω του θανάτου. Πώς θα μιλήσουμε όμως σε ένα παιδί για το θάνατο;

Η διαχείριση της απώλειας λόγω θανάτου και ιδίως η υποστήριξη των παιδιών απαιτεί ευαισθησία, κατανόηση και προσαρμογή στις ανάγκες κάθε παιδιού και οικογένειας.

Πώς ενημερώνουμε το παιδί;

Ενημερώνουμε για το τι θα συμβεί από εδώ και στο εξής, όπως συμβαίνει και με το διαζύγιο, δηλαδή λέμε τι θα αλλάξει και τι όχι.

Είμαστε ειλικρινείς και δεν αποκρύπτουμε το γεγονός. Η απόκρυψη μπορεί να οδηγήσει τα παιδιά να κάνουν τις δικές τους ερμηνείες, που μπορεί να είναι πιο τρομακτικές από την πραγματικότητα.

Ενημερώνουμε άμεσα τα παιδιά μετά το γεγονός.

Αποφεύγουμε τη χρήση φράσεων όπως «έφυγε» ή «κοιμήθηκε» που μπορεί να προκαλούν σύγχυση.

Χρησιμοποιούμε απλές και συγκεκριμένες λέξε, τις οποίες μπορεί να κατανοήσει το παιδί, π.χ., για τα μικρότερα παιδιά μπορούμε να εξηγήσουμε ότι ένα λουλούδι μαραίνεται και πεθαίνει. Για τα μεγαλύτερα παιδιά, ενημερώνουμε άμεσα για τις πραγματικές συνθήκες θανάτου, χωρίς πολλές λεπτομέρειες.  H εμπειρία του θανάτου χρειάζεται να είναι στην επιφάνεια και όχι σε απώθηση.

Πώς ενημερώνουμε το παιδί για τη διαδικασία της κηδείας;

Η συμμετοχή των παιδιών στην κηδεία, στο μνημόσυνο ή η επίσκεψη στον τάφο χρειάζεται καλή προετοιμασία.

Εξηγούμε στα παιδιά τι είναι η κηδεία ή το μνημόσυνο και τι θα συμβεί στη διάρκεια της τελετής: π.χ.

«Θα δεις πολύ κόσμο λυπημένο και ντυμένο στα μαύρα, θα υπάρχει ένα μεγάλο ξύλινο κουτί που μοιάζει με κρεβάτι και λέγεται φέρετρο. Μέσα σε αυτό θα είναι ξαπλωμένος ο παππούς».

Επιτρέπουμε στα παιδιά να εκφράσουν τις απορίες τους για τις τελετές.

Ενημερώνουμε τα παιδιά ποιον θα έχουν δίπλα τους και τους λέμε ότι αν δεν αισθάνονται καλά μπορούν να ζητήσουν να φύγουν.

Τα ρωτάμε αν θέλουν να παρευρεθούν στην τελετή.

Πότε να ανησυχήσω για το παιδί μου;

Το πένθος αποτελεί μια δύσκολη διαδικασία, στην οποία τόσο το παιδί όσο και ο ενήλικας είναι λογικό να αντιδρούν με θλίψη, θυμό και ενοχές και να σκέφτονται και να αναζητούν το άτομο που

πέθανε, ενώ συχνά παρατηρούνται και αλλαγές στην συμπεριφορά, όπως απομόνωση ή επιθετικότητα. Στα παιδιά, μπορεί να εμφανιστούν συμπεριφορές προηγούμενων σταδίων ανάπτυξης (π.χ., ενούρηση) και σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλοι και στομαχόπονοι.

Η αντιμετώπιση και η επεξεργασία του θανάτου μπορεί να θεωρηθεί προβληματική, όταν παρατηρηθούν τα παρακάτω συμπτώματα:

• Παρατεταμένη χαμηλή σχολική επίδοση ή επικοινωνιακά προβλήματα με τα άτομα του σχολείου.
• Δυσκολίες στο φαγητό και στον ύπνο που έχουν μεγάλη διάρκεια χρόνου.
• Παρατεταμένες σωματικές ενοχλήσεις (πόνοι στο στομάχι, πονοκέφαλοι κ.λπ.).
• Αυτοκαταστροφική συμπεριφορά (ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, ναρκωτικά, ουσίες).
• Αυτοκτονικός ιδεασμός.
• Διαρκείς αυτοκατηγορίες για το θάνατο του αγαπημένου προσώπου.
• Αποχή από το παιχνίδι και τις δραστηριότητες για μεγάλο χρονικό διάστημα.
• Πλήρης ταύτιση με το άτομο που πέθανε.

Πώς υποστηρίζουμε το παιδί στην απώλεια;

Είμαστε παρόντες: Είμαστε δίπλα στο παιδί και το καθησυχάζουμε. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω αγκαλιών, τρυφερών λέξεων ή απλώς με την παρουσία μας.

Ακούμε τα συναισθήματά του: Αφήνουμε το παιδί να μιλήσει για τα συναισθήματά του και ακούμε με προσοχή ό,τι έχει να πει. Δείχνουμε σεβασμό και συμπόνοια για τον πόνο του.

Διατηρούμε τη ρουτίνα:  Διατηρούμε τις καθημερινές δραστηριότητες, όπως το σχολείο και τις συνήθειές του. Αυτό του δείχνει ότι η ζωή συνεχίζεται.

Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η υποστήριξη από αγαπημένα πρόσωπα και επαγγελματίες ψυχικής υγείας, όταν νιώθουμε ότι είναι αναγκαία, έχει μείζονα σημασία για να

διαχειριστούμε την απώλεια αγαπημένου μας προσώπου και να ανακάμψουμε ψυχικά, σωματικά και κοινωνικά, σε όποια ηλικία και αν βρισκόμαστε.

Είναι ουσιώδες να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να αντιμετωπίσει τα συναισθήματα που προκαλούνται από αυτή την απώλεια και να βιώσουμε τη διαδικασία του πένθους.

Πηγή: Ινστιτούτο Prolepsis, Πρόγραμμα Νοιάζομαι για το Παιδί μου