Αντίσταση στην ινσουλίνη ονομάζουμε τη μεταβολική διαταραχή που εμφανίζεται ως αποτέλεσμα της μειωμένης βιολογικής απόκρισης των ιστών-στόχων στη δράση της ινσουλίνης. Όλοι οι ιστοί με υποδοχείς ινσουλίνης μπορούν να γίνουν ανθεκτικοί στην ινσουλίνη, αλλά οι ιστοί που οδηγούν κυρίως στην αντίσταση στην ινσουλίνη είναι το ήπαρ, οι σκελετικοί μύες και ο λιπώδης ιστός.
Η αντίσταση στην ινσουλίνη επηρεάζει αρνητικά την πρόσληψη της γλυκόζης από τα κύτταρα (τα κύτταρα δυσκολεύονται να απορροφήσουν τη γλυκόζη και αυξάνονται τα επίπεδά της στο αίμα), με αποτέλεσμα την αντισταθμιστική αύξηση της παραγωγής ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος και την υπερινσουλιναιμία.
Τα αίτια μπορεί να είναι επίκτητα, γενετικά ή μεικτά.
Οι σημαντικότερες αιτίες είναι: η παχυσαρκία (κυρίως αυξημένο σπλαχνικό λίπος), η καθιστική ζωή, η διατροφή (υπερβολική κατανάλωση επεξεργασμένων τροφών και ζάχαρης), το στρες, κάποια φάρμακα (γλυκοκορτικοειδή, αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, αντιψυχωσικά, αναστολείς πρωτεάσης) και το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών.
Είναι επικίνδυνη η αντίσταση στην ινσουλίνη;
Ναι, είναι επικίνδυνη, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παθήσεις, με προεξάρχοντα το σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
Επιπλέον, συνδέεται με την εμφάνιση μεταβολικού συνδρόμου, το οποίο περιλαμβάνει υψηλή αρτηριακή πίεση, αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων, χαμηλά επίπεδα καλής (HDL) χοληστερόλης και κοιλιακή παχυσαρκία. Αυτοί οι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο εμφράγματος του μυοκαρδίου, εγκεφαλικού επεισοδίου και άλλων σοβαρών παθήσεων.
Το χρυσό πρότυπο για τη μέτρηση της αντίστασης στην ινσουλίνη είναι η ευγλυκαιμική υπερινσουλιναιμική δοκιμασία ινσουλινικού αποκλεισμού. Οι σχετικοί κίνδυνοι και η πολυπλοκότητα της μεθόδου, όμως, περιορίζουν την κλινική της χρησιμότητα.
Ως αποτέλεσμα, έχουν αναπτυχθεί και δοκιμαστεί διάφοροι δείκτες για την εκτίμηση της αντίστασης στην ινσουλίνη, όπως ο (HOMA-IR) που βασίζεται στα επίπεδα γλυκόζης νηστείας και ινσουλίνης νηστείας, ο δείκτης (QUICKI) και άλλοι.
Μπορεί να αναστραφεί η αντίσταση στην ινσουλίνη;
Ναι, σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να αναστραφεί ή να βελτιωθεί σημαντικά, με αλλαγές στον τρόπο ζωής, και συγκεκριμένα:
- Με σωστή διατροφή: Με την υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής πλούσιας σε φυτικές ίνες, χαμηλής σε επεξεργασμένα τρόφιμα και ζάχαρη.
- Με άσκηση: Η σωματική άσκηση, ιδιαίτερα η αερόβια και οι ασκήσεις αντίστασης, έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν την ευαισθησία των κυττάρων στην ινσουλίνη. Ακόμη και η μέτρια άσκηση, όπως το περπάτημα, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.
- Με απώλεια βάρους: Με μείωση του βάρους, ειδικά της κοιλιακής παχυσαρκίας.
- Με διαχείριση του στρες: Η μείωση του στρες μέσω τεχνικών, όπως η γιόγκα, ο διαλογισμός και η βαθιά αναπνοή (που βοηθά στην ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, το οποίο ευνοεί τη χαλάρωση) συμβάλλουν στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, καθώς το στρες προκαλεί την απελευθέρωση κορτιζόλης, που αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη.
- Με καλό ύπνο: Η διατήρηση μιας καλής ποιότητας ύπνου είναι κρίσιμη για τη ρύθμιση των ορμονών και τη μείωση της αντίστασης στην ινσουλίνη.
Αν και κανένα φάρμακο δεν είναι εγκεκριμένο για τη θεραπεία της αντίστασης στην ινσουλίνη, εντούτοις έχουν χρησιμοποιηθεί και χρησιμοποιούνται τόσο η μετφορμίνη (κυρίως), όσο και οι θειαζολιδινεδιόνες.
Για ειδικές περιπτώσεις ανθρώπων με παχυσαρκία είναι διαθέσιμες χειρουργικές παρεμβάσεις, το λεγόμενο «γαστρικό μανίκι», γνωστό και ως γαστρεκτομή sleeve, και το «γαστρικό bypass» ή αλλιώς γαστρική παράκαμψη.
Η απώλεια βάρους και λιπώδους ιστού που σχετίζεται με τη βαριατρική χειρουργική βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.
