Δρ. Χάρης Δημοσθενόπουλος MΜedSci. PhD
Προϊστάμενος Διαιτολογικού Τμήματος Γ.Ν. «Λαϊκό»
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ
Scientific Secretary of  Diabetes Nutrition Study Group (DNSG)-IDF Europe Board Member

Ο σακχαρώδης διαβήτης και τα καρδιαγγειακά νοσήματα έχουν στενή και αμφίδρομη σχέση. Τα άτομα με διαβήτη έχουν 2–4 φορές υψηλότερη πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακού επεισοδίου σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, ενώ τα καρδιαγγειακά αποτελούν την κύρια αιτία θνησιμότητας στα άτομα με διαβήτη.

Μία συχνή διαταραχή που παρουσιάζουν τα άτομα με ΣΔ είναι τα αυξημένα τριγλυκερίδια (TG) και η αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία, που σχετίζονται με φλεγμονή, τη δυσλειτουργία ενδοθηλίου και την ασταθή αθηρωματική πλάκα. Η υπερτριγλυκεριδαιμία αποτελεί πολύ συχνή μεταβολική διαταραχή στον σακχαρώδη διαβήτη και εμφανίζεται κυρίως στον διαβήτη τύπου 2, αλλά μπορεί να παρατηρηθεί και σε άλλες μορφές διαβήτη, ιδίως όταν συνυπάρχει κακή γλυκαιμική ρύθμιση.

Τα ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (omega-3) περιλαμβάνουν κυρίως τα EPA (εικοσαπενταενοϊκό οξύ) και τα DHA (δοκοσαεξαενοϊκό οξύ).

ΕΡΑ

Το εικοσαπενταενοϊκό οξύ (EPA) είναι ένα από τα βασικά ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα και προέρχεται κυρίως από λιπαρά ψάρια (όπως σαρδέλες, σκουμπρί, σολομός) ή από φαρμακευτικά σκευάσματα υψηλής καθαρότητας. Τα τελευταία χρόνια, το EPA έχει βρεθεί στο επίκεντρο της έρευνας, λόγω του σημαντικού του ρόλου στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένο μεταβολικό και καρδιαγγειακό φορτίο, όπως οι ασθενείς με διαβήτη. Ένας από τους πιο σημαντικούς ρόλους του είναι η μείωση των τριγλυκεριδίων στο αίμα.

Τα αυξημένα τριγλυκερίδια αποτελούν ανεξάρτητο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου και συχνά παραμένουν αυξημένα ακόμη και σε ασθενείς που λαμβάνουν στατίνη και έχουν ρυθμισμένη LDL χοληστερόλη. Πέρα από τη δράση του στα λιπίδια, το EPA έχει έντονη αντιφλεγμονώδη επίδραση και συμμετέχει στο περιορισμό της φλεγμονής. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η χρόνια φλεγμονή παίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη και την αστάθεια της αθηρωματικής πλάκας. Με απλά λόγια, το EPA συμβάλλει στη δημιουργία πιο «σταθερών» πλακών, οι οποίες είναι λιγότερο πιθανό να «σπάσουν» και να προκαλέσουν έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Σημαντικό, επίσης, στοιχείο είναι ότι δεν έχουν όλα τα ω-3 λιπαρά τα ίδια αποτελέσματα. Μεγάλες κλινικές μελέτες έδειξαν ότι το καθαρό EPA, σε φαρμακευτική μορφή και σε επαρκή δόση, μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τα καρδιαγγειακά συμβάματα σε άτομα υψηλού κινδύνου.  Αντίθετα, σκευάσματα που συνδυάζουν EPA με DHA δεν έχουν δείξει το ίδιο σταθερό καρδιοπροστατευτικό όφελος.

Μελέτες

Έτσι, η μελέτη REDUCE-IT ανέδειξε το καθαρό EPA ως μια αποτελεσματική προσθήκη στη μείωση καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε υψηλού κινδύνου ασθενείς με ελεγχόμενη LDL, αλλά επίμονα αυξημένα τριγλυκερίδια, υποστηρίζοντας την πράξη της θεραπευτικής στόχευσης πέρα από την απλή ρύθμιση της LDL χοληστερόλης.

Αντίθετα, η μελέτη STRENGTH έδειξε ότι η προσθήκη ενός μίγματος υψηλής δόσης                 EPA + DHA δεν μείωσε τον καρδιαγγειακό κίνδυνο σε ασθενείς υψηλού κινδύνου με δυσλιπιδαιμία που λάμβαναν στατίνη και έδειξε ότι τα καρδιοπροστατευτικά αποτελέσματα του EPA μπορεί να εξαρτώνται από τη μορφή και την καθαρότητά του, παρά από μια γενική αύξηση όλων των ω-3 λιπαρών.

Συμπερασματικά, το EPA παίζει σημαντικό ρόλο στη μείωση του υπολειπόμενου καρδιαγγειακού κινδύνου, μέσω της ρύθμισης της χοληστερόλης, της μείωσης των τριγλυκεριδίων, της αντιφλεγμονώδους δράσης και της βελτίωσης της αγγειακής λειτουργίας. Αποτελεί με αυτόν τον τρόπο ένα πολύτιμο εργαλείο στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων, ιδιαίτερα σε ασθενείς με διαβήτη ή αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.